Fjárhagsvandi heimilanna, bregðist við strax

mánudagur, 14. september 2009
Jóhannes Gunnarsson

 

Staða heimilanna er með öllu óviðunandi og versnar með hverjum deginum. Fjölmörg heimili geta ekki lengur séð fjölskyldunni farboða og greitt skuldir um leið. Allt of mörg heimili eru í fjárhagslegri upplausn með öllum þeim vanda sem því fylgir.

Ekki verður farið út í það hér hversvegna við erum komin út í þessar ógöngur. Ég nefni aðeins fjögur atriði sem skipta neytendur hvað mestu; lánakjör, gengi, íbúðaverð og laun. Lánakjörin eru óviðunandi, gengisfall krónunnar, sem er um það bil 100% á 18 mánuðum hefur stórhækkað vöruverð, fasteignir hafa hrapað í verði ef þær seljast yfirleitt og laun hafa yfirleitt lækkað, mismikið þó og ekki gerir það byrðina við stórauknar greiðslur auðveldari. Einnig hafa mörg heimili orðið fyrir verulegum tekjumissi vegna atvinnuleysis. Öll verðum við vör við kjaraskellinn, bara mis mikið.

Það er ljóst að þær aðgerðir sem stjórnvöld hafa þegar gripið til gagnvart fjárhagsvanda heimilanna hefur ekki skilað árangri fyrir alla. Málum hefur í raun bara verið frestað og eina varanlega úrræðið, greiðsluaðlögun er að mörgu leiti gölluð. Án efa þarf að bæta lög um greiðsluaðlögun mikið fyrir heimili í verulegum greiðsluvanda, en um leið þyrfti að færa þessa löggjöf til félagsmálaráðuneytisins. Þar eiga þau heima því þá yrði greiðsluaðlögun ekki lengur hluti af gjaldþrotalögum enda um félagslegt úrræði að ræða.

Það hljóta því að standa öll spjót á ríkisstjórninni um hvað gera á vegna vanda heimilanna? Heimilin hafa beðið lengi þessara svara og óþolinmæðin og örvæntingin er orðin mikil.

Það er ljóst að erfitt verður að ná sátt sem allir geta unað. En það er jafn ljóst að það þarf að hjálpa mörgum heimilum. En við verðum þó að fara leið sem víðtækust sátt ríkir um og sem skilar mestum árangri. Ekki síst hjá þeim sem eru að kikna undan myntkörfulánunum og líka þeim sem ekki ráða við hækkanirnar á verðtryggðum lánum. Í mörgum tilvikum þarf að fella niður höfuðstól að hluta.

Það er afar mikilvægt að í aðgerðum ríkisstjórnar gildi raunhæfar og sanngjarnar reglur. Jafnframt þarf að tryggja gagnsæi. Þess vegna má ekki leysa fjárhagsvanda heimilanna í bönkunum og þá meira eða minna á þeirra forsendum.

Jóhannes Gunnarsson formaður Neytendasamtakanna