Minni samkeppni í bankastarfsemi?

Föstudagur, 26. júní 2015
Gunnar Alexander Ólafsson

 
Undanfarna mánuði hafa birst fréttir um minnkandi samkeppni á bankamarkaði. Ekki er langt síðan að Landsbankinn yfirtók Sparisjóð Vestmannaeyja. Sú yfirtaka bar brátt að, þannig að mögulegum öðrum kaupendum gafst ekki nægur tími til að leggja fram tilboð. Styttra er síðan fréttir bárust um að Afl sparisjóður hefði verið sameinaður Arion Banka, en sparisjóðurinn hafði verið í söluferli. Nýlega bárust fréttir af því að Landsbankinn hyggst kaupa Sparisjóð Norðlendinga.

Allar þessar fréttir bera með sér að stærri bankar eru að taka yfir minni fjármálastofnanir. Það er ekki gott fyrir samkeppni og neytendur. Færri leikendur á markaði þýðir enn meiri fákeppni og einsleitari markað. Fyrir neytendur skiptir miklu máli að hafa fjölbreytt val. Með þessari þróun er verið að vinna gegn markmiðum samkeppnislaga og minnka val neytenda. Þetta mun án efa leiða til hærra verðs fyrir bankaþjónustu. Að auki óttast ég að þetta muni leiða til verri þjónustu við neytendur, en allir þessir sparisjóðir hafa sinnt bankaþjónustu í fámennari byggðum og verið þessum byggðum traustir bakhjarlar. Ekki er langt síðan að Landsbankinn lagði niður útibú vítt og breytt um landið.

Enn verri fréttir bárust um daginn þegar þingmaður Framsóknarflokksins lagðist gegn því á opinberum vettvangi að Íslandsbanki yrði seldur til erlendra aðila. Aðalrök hans voru þau að vont væri að selja erlendum aðilum bankamm því þá þarf að greiða þeim arð í erlendum gjaldeyri. Þingmaðurinn horfir framhjá því að svo virðist sem miklu meira fé fáist fyrir bankann ef hann verður seldur erlendum aðilum en innlendum. Að auki hefur íslensk bankakerfið verið lokað erlendum aðilum síðan Íslandsbanki fyrri var og hét á tímabilinu 1904-1930. Þessi skoðun þingmannsins er ekki íslenskum neytendum í hag sem tapa enn meira á því að hafa lokað bankakerfi. Samkepnni á bankamarkaði með erlendum banka er gott bæði fyrir neytendur og fyrirtækin í landinu.

Það er reyndar með ólíkindum að heyra svona raddir um að loka ákveðinn geira fyrir fjárfestingu erlendra aðila árið 2015 þegar Ísland er aðili að EES svæðinu sem beinlínis bannar hindranir af þessu tagi. Að auki eru mörg fyrirtæki sem starfa á Íslandi í eigu erlendra aðila, t.d. öll álverin. Að auki má benda á að á hverjum degi eru margir aðilar að reyna að fá erlenda fjárfestingu inn í landið. Málflutningur af þessu tagi hjálpar þeim aðilum ekki.

Að ofan hef ég nefnt þjrú dæmi um ásetning stærri banka að draga úr samkeppni á bankamarkaði á Íslandi. Að auki hef ég nefnt skoðun þingmanns sem er á móti erlendri samkeppni á bankamarkaði. Hvorugt er  gott fyrir neytendur. Ég vil hvetja samkeppnis- og fjármálayfirvöld að gera allt sem í þeirra valdi stendur til að koma veg fyrir þessar sameiningar.

Gunnar Alexander Ólafsson hagfræðingur
Höfundur situr í stjórn Neytendasamtakanna

Grein þessi birtist í Fréttablaðinu 26. júní 2015