Neytendur væru illa staddir ef staðla nyti ekki við

Þriðjudagur, 10. nóvember 2009
Þuríður Jónsdóttir

 

Á hverjum einasta degi njótum við góðs af stöðlun í starfi og leik án þess að verða beinlínis vör við það. Engum finnst það tiltökumál að ljósaperan sem við kaupum úti í búð passi í perustæðið vegna þess að hvort tveggja er staðlað. Helst er það þegar við verðum fyrir óþægindum sem ferðamenn þegar við getum ekki notað rafmagnsinnstungur og klær vegna þess að staðla skortir, sem það vekur okkur til umhugsunar um gagnsemi stöðlunarMeð stöðlun er þannig leitast við að samræma og samhæfa reglur um gerð, merkingar og innihald vöru. Þannig eru staðlar í raun aðferð til að gera daglegt líf þægilegra og öruggara fyrir hinn almenna borgara. Hér á landi sem annars staðar hefur mikilvægi staðla stóraukist á undanförnum árum með tilkomu alþjóðlegra viðskiptasamninga.

Það er lögbundið hlutverk Staðlaráðs Íslands að sjá um að staðfesta íslenska staðla. Þ tekur Íslands hönd þátt í evrópskri og alþjóðlegri staðlavinnu, eftir því sem nauðsynlegt er og hagsmunaaðilar óska eftir, og veitir upplýsingar og þjónustu þeim aðilum sem vilja nýta sér staðla í starfi sínu. Notagildi staðla og starfsemi Staðlaráðs er ekki nægilega vel þekkt, hvorki meðal íslenskra fyrirtækja né innan stjórnsýslunnar. Því er nauðsynlegt að auka þekkingu atvinnulífs, stjórnvalda og neytenda á kostum stöðlunar og bæta þá þjónustu sem Staðlaráð veitir til að auðvelda hagsmunaaðilum notkun staðla. Í því árferði sem nú ríkir er afar mikilvægt að efla samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja eins og kostur er, m.a. með nýtingu staðla sem hjálpartækis við nýsköpun og þróun í atvinnulífinu.

Notkun staðla er mismikil eftir geirum og þarfir mismunandi milli geira. Í byggingargeiranum þykir notkun staðla sjálfsögð, í rafmagnsgeiranum hefur þróunin verið að fara frá reglugerðum yfir í staðla sem ekki eru bundnir á klafa heldur fela í sér frelsi til að uppfylla kröfur á mismunandi vegu. Í upplýsingatækni er ört vaxandi vitund um að staðlar skipti máli en notkun þeirra er ekki orðin eins sjálfsögð og í öðrum tæknigeirum. Starf í fagstaðlaráði í fiskimálum er skammt á veg komið en mótast af alþjóðlegri staðlavinnu á sviði sjávarútvegs og fiskeldis. Eru þá ótalin svið þar sem ekki eru starfandi fagstaðlaráð en þar sem evrópsk stöðlun er mikil og vaxandi, svo sem á heilbrigðistæknisviði.

Á fundi Staðlaráðs með nokkrum hagsmunaaðilum , sem voru fengnir til að lýsa sinni sýn á hvað væri brýnast að Staðlaráð léti til sín taka, kom fram úr öllum geirum að nauðsynlegt væri að auðvelda aðgengi að stöðlum. Það þarf að koma stöðlum og staðlastarfi á framfæri, og aðgengi að frekari upplýsingum og ráðgjöf, þ.á.m. beintengingu í erlendar upplýsingaveitur. Mikilvægt væri að kenna fólki að nota staðla og læra af öðrum. Notkun staðla væri algjört lykilatriði fyrir fyrirtæki sem framleiða vörur til útflutnings, en einnig í hönnun bygginga. Innan upplýsingatækninnar væri hægt að ná fram mun meiri ábata með notkun staðla en gert er í dag. Efla þyrfti þekkingu á stöðlun sérstaklega innan skólakerfisins og stjórnsýslunnar, og ef til vill þarf að finna nýjar lausnir til að auðvelda nemendum aðgang að stöðlum án mikils kostnaðar.

Staðlaráð þyrfti að vera sýnilegra og efla markaðssetningu sína bæði gagnvart atvinnulífinu og stjórnvöldum. Bjóða þyrfti upp á ýmiss konar námskeið, bæði almenn og sérhæfð, um staðla og notkun þeirra. Alþjóðavæðingin og efnahagsástandið kalla á vaxandi staðlanotkun, við því þarf að bregðast með því að auðvelda aðgengi að stöðlum, þess vegna þurfa stjórnvöld að styrkja þennan þátt neytendastarfs á veglegri hátt en gert hefur verið síðustu ár til að tryggt sé að staða framleiðenda og seljenda sé sem jöfnust.

Höfundur er Þuríður Jónsdóttir (lögfræðingur, fulltrúi Neytendasamtakanna í stjórn Staðlaráðs).