Sameinum Neytendastofu og talsmann neytenda

Fimmtudagur, 24. maí 2012
Gunnar Alexander Ólafsson

 

Í byrjun árs 2010 boðaði forsætisráðherra að raunhæft væri að fækka 200 stofnunum ríkisins um 30% - 40% á tveimur til þremur árum, sem þýðir fækkun 60 til 80 stofnana. Það er ekki tilefni þessarar greinar að meta hvort þessi fyrirætlan hafi gengið eftir, heldur að leggja til einfaldari stjórnsýslu og skarpari áherslur í opinberu neytendastarfi. Með því að sameina embætti talsmanns neytenda og Neytendastofu í eina stofnun, Umboðsmann neytenda myndi opinbert neytendastarf eflast og styrkjast um leið og starf nýju stofnunarinnar verður markvissara.

Fyrirkomulag neytendamála í dag

Að neytendamálum starfa nú Neytendastofa, Neytendasamtökin og talsmaður neytenda, auk hagsmunasamtaka og stofnana á ákveðnum sviðum neytendamála.

  • Neytendastofa er opinber stofnun sem sinnir eftirliti með ýmsum lögum á neytendasviði. Á fjárlögum fær stofnunin um 186 milljónir.
  • Megin verkefni talsmanns neytenda er að standa vörð um hagsmuni og réttindi neytenda og stuðla að aukinni neytendavernd.  Á fjárlögum fær talsmaður neytenda um 14 milljónir.
  • Neytendasamtökin eru frjáls félagasamtök sem berjast fyrir hagsmunum neytenda. Neytendasamtökin reka m.a. leiðbeininga- og kvörtunarþjónustu, þar sem neytendur geta fengið leiðbeiningar um lagalegan rétt sinn og aðstoð við úrlausn mála. Félagsgjöld standa að mestu undir kostnaðinum en samtökin fá 8,5 milljónir af fjárlögum, sem er um þriðjungur þess sem kostar að reka þjónustuna.

Það er skoðun Neytendasamtakanna að hlutverki talsmanns neytenda sé ágætlega fyrir komið hjá Neytendasamtökunum og um leið hjá nýrri stofnun, umboðsmanni neytenda. Neytendasamtökin hafa sinnt því hlutverki að vera talsmaður neytenda allt frá stofnun samtakanna árið 1953.

Norræn fyrirmynd

Þegar ákveðið var á Alþingi fyrir sjö árum að breyta opinberu neytendastarfi gerðu Neytendasamtökin ásamt aðilum vinnumarkaðarins mikilvægar athugasemdir við þær breytingar. Snerust athugasemdirnar bæði um stofnun sérstaks talsmanns neytenda og að verksviði Neytendastofu. Það var skoðun Neytendasamtakanna að stofnað yrði, að norrænni fyrirmynd, embætti umboðsmanns neytenda. Jafnframt að farin yrði sama leið og í Svíþjóð og Finnlandi þar sem umboðsmaður neytenda er einnig forstjóri Neytendastofu.

Villandi fyrirkomulag

Neytendastofa, Neytendasamtökin, talsmaður neytenda – hvert eiga neytendur að snúa sér? Það er ekki óeðlilegt að neytendur ruglist á þessum nöfnum enda keimlík.  Neytendasamtökin sem hafa starfað í 59 ár finna fyrir því og ekki bara hjá neytendum sjálfum, heldur einnig hjá fjölmiðlum og jafnvel stjórnmálamönnum. Á þessum sjö árum sem Neytendastofa og talsmaður neytenda hafa starfað hefur það sýnt sig að neytendur eiga erfitt með að fóta sig í núverandi fyrirkomulagi og Neytendasamtökin þurfa ítrekað að leiðrétta misskilning.  Eðlilegt er að þeir fjármunir sem myndu sparast með þessari breytingu á skipan opinberra neytendamála séu að hluta til nýttir til að efla þjónustu Neytendasamtakanna og nýrrar stofnunar umboðsmanns neytenda. Því vilja Neytendasamtökin ítreka þá afstöðu sína að sameining stofnana sem vinna að neytendamálum myndi styrkja og bæta til muna neytendastarf.

Gunnar Alexander Ólafsson hagfræðingur og situr í stjórn Neytendasamtakanna.
Grein þessi birtist í Fréttablaðinu 24. maí 2012